16 października 1978 roku, arcybiskup krakowski kardynał Karol Wojtyła jako pierwszy kardynał z Polski, jak również pierwszy po 455 latach biskup Rzymu, niebędącym Włochem został wybrany papieżem i przybrał imię Jan Paweł II. Przesłanie jego pontyfikatu odzwierciedlały słowa wypowiedziane przez niego na początku misji: „Nie lękajcie się! Otwórzcie, otwórzcie na oścież drzwi Chrystusowi! Otwórzcie drzwi jego zbawczej władzy, otwórzcie jej granice państw, systemy ekonomiczne i polityczne, szerokie obszary kultury, cywilizacji i rozwoju. Nie lękajcie się!” Dzień 16 października został ustanowiony świętem przez Sejm RP w dniu 27 lipca 2005 roku – jak stwierdzono w uchwale – „w hołdzie największemu autorytetowi XX wieku, człowiekowi, który sięgając do źródeł chrześcijaństwa, uczył nas solidarności, odwagi i pokory, stanowczości, wyrozumiałości oraz mądrości”.

Gdy 39 lat temu, 16 października 1978 roku, na balkon watykańskich apartamentów wyszedł kardynał zza żelaznej kurtyny, Karol Wojtyła, promiennie się uśmiechnął i powiedział: „nie wiem, czy potrafię rozmawiać w waszym... w naszym języku włoskim”. I poprosił, żeby ludzie go poprawili, gdyby popełnił błąd. W taki sposób świat poznawał Jana Pawła II. Już to pierwsze wystąpienie, spontaniczne, zupełnie „niewatykańskie” zapowiadało zmiany w Kościele. Na początku pontyfikatu Karola Wojtyły kardynał Franz Koenig, arcybiskup Wiednia, powiedział, że wybór Polaka to „psychologiczne trzęsienie ziemi dla całego wschodu Europy”.

16 października 1978 roku przez tłum przeszedł pomruk zdziwienia. Prawie nikt nie znał Karola Wojtyły a on od razu nawiązał z ludźmi dialog. Papież Polak zainicjował tradycję wychodzenia w tłum, ściskania rąk. To był czytelny sygnał, że Kościół chce mieć bliski kontakt z człowiekiem. Jan Paweł II użył symbolicznego gestu zrównania się z „braćmi” - do dziś wielu komentatorów wspomina scenę, gdy podnosi z kolan i obejmuje próbującego pocałować go w rękę kard. Stefana Wyszyńskiego. W Kościele, gdzie przywiązanie do dworskich obyczajów było bardzo mocne, to był znaczący gest - nie tylko polityczny. Pontyfikat Ojca Świętego Jana Pawła II przeszedł do historii. Był on głową Kościoła Katolickiego, ale pozostał tym samym skromnym duchownym, który kochał ludzi, górskie wycieczki i zawsze z troską i miłością pochylał się nad losem cierpiących bliźnich. Nikt tak jak On nie zjednywał sobie tłumów. Kochali go nie tylko katolicy. Jana Pawła II cenili także wyznawcy innych religii. Podczas licznych podróży apostolskich jego słów słuchały rzesze ludzi. W prostych słowach ewangelizował i próbował nawracać grzeszników, ale zasłynął też z tego, że podczas wystąpień pozwalał sobie na żarty, osobiste wspomnienia. (Któż z Polaków nie pamięta wizyty Ojca Świętego w rodzinnych Wadowicach w 1999 roku, podczas której opowiadał o słynnych już kremówkach?) Rekordowa jest statystyka trwającego prawie 27 lat pontyfikatu papieża Polaka. Odbył 104 zagraniczne pielgrzymki do 132 krajów, a w ich trakcie odwiedził 900 miast i miejscowości. Pokonał 1,7 miliona kilometrów, co odpowiada 30-krotnemu okrążeniu Ziemi wokół równika i trzykrotnej odległości między Ziemią a Księżycem. Pielgrzymki do najodleglejszych geograficznie, religijnie i światopoglądowo krajów wyznaczyły cały rytm i program pontyfikatu, a także jego najważniejsze wydarzenia, zwłaszcza zaś były impulsem do historycznych gestów papieża, wyrażających wolę dialogu, pojednania i wyciągnięcia ręki.

Jako pierwszy papież w dziejach odwiedził kościół luterański (w 1983 roku), synagogę (w 1986 roku) i meczet (w 2000 roku). W 1986 roku, mimo sprzeciwu i zastrzeżeń niektórych kościelnych dostojników, Jan Paweł II zaprosił przedstawicieli wszystkich wyznań i religii do Asyżu na wspólną modlitwę o pokój. Za nieocenione uważa się jego zasługi dla dialogu katolicko-żydowskiego, dokonał także ważnego otwarcia wobec prawosławia.

Polski papież ogłosił 14 encyklik, 14 adhortacji, 11 konstytucji apostolskich, 43 listy apostolskie. Kanonizował 478 osób, a beatyfikował 1318.

Zmarł 2 kwietnia 2005 roku, ogłoszono go świętym Kościoła katolickiego 27 kwietnia 2014 r.