Święty Mikołaj jest postacią historyczną. Mikołaj z Miry, znany również jako Mikołaj z Bari lub Święty Mikołaj Cudotwórca, gr Άγιος Νικόλαος από τα Μύρα της Λυκίας, cs. Swiatitiel Nikołaj, archijepiskop Mirlikijskij, czudotworec (ur. ok. 270 w Patarze w Azji Mniejszej, zm. ok. 345 lub 352) – biskup Miry w dzisiejszej Turcji. Święty Kościoła katolickiego i prawosławnego, gdzie tytułowany jest mianem św. Mikołaja Cudotwórcy. Był jedynakiem pochodzącym z zamożnej oraz pobożnej rodziny i od najmłodszych lat wykazywał wrażliwość na los innych ludzi. Kiedy podczas epidemii jednej z chorób zmarli jego rodzice rozdał majątek i wstąpił do klasztoru. Święceń kapłańskich udzielił mu stryj, biskup leżącej na terenie Azji Mniejszej Miry, którą jak pokazała przyszłość zaopiekował się także i on. Święty Mikołaj został biskupem portowej zaniedbanej diecezji, gdzie dzięki troskliwości i hojności zyskał uznanie ludzi. 

Przez całe życie wspierał potrzebujących niosąc pomoc a jednocześnie wykazując się przy tym dyskrecją. Zmarł 6 grudnia ok. 350 r. jako wielce szanowana osoba. Został pochowany w Mirze. Ciało przyszłego Świętego 9 maja 1087 roku zostało przewiezione do włoskiego miasta Bari. Dwa lata później, 29 września 1089 roku papież bł. Urban II uroczyście poświęcił grobowiec w bazylice wystawionej ku jego czci. Do dziś dwa razy w roku - 9 maja i 6 grudnia - w Bari obchodzona jest uroczystość ku czci św. Mikołaja. Pierwsza jest na pamiątkę sprowadzenia z Miry jego relikwii a druga w dzień jego śmierci.

Niewielka ilość autentycznych informacji na jego temat chętnie uzupełniana była kolorowymi szczegółami legend. Pierwszą biografię Mikołaja napisano w 9 wieku, najbardziej jednak upowszechniła się jego biografia spisana przez Szymona Metaphrastesa w wieku 10.

Historycy greccy utrzymują, że Mikołaj cierpiał uwięzienie i nie wyparł się wiary podczas prześladowań Dioklecjana. Obecny był na Soborze w Nicei, gdzie potępiał arianizm. Jedna z opowieści twierdzi, że nawet uderzył heretyka Ariusza. Dodają także, że Mikołaj zmarł w stolicy swej diecezji, Myrze. Niestety brak konkretnych dowodów historycznych potwierdzających te fakty.

Już w czasach Justyniana (VI wiek) w Konstantynopolu znajdowała się bazylika zbudowana ku czci św. Mikołaja. Od IX wieku na wschodzie oraz od XI na zachodzie był on jednym z najpopularniejszych świętych, a także przedmiotem licznych legend. Mówią one o nim jako o młodym człowieku, który zdecydował się poświęcić swoje pieniądze na działalność charytatywną, a całe swe życie na nawracanie grzeszników. Legendy mówią też, że choć mógł on odnaleźć jedność z Bogiem w życiu monastycznym, uznał, że nie chce zamykać się w klasztorze. Chciał bowiem iść w ślady Jezusa wędrującego po Palestynie. Podczas jednej ze swych podróży uciszył fale morza - dlatego też uważany jest za patrona żeglarzy i podróżników. Pewien obywatel Patary utracił swój majątek i ponieważ nie mógł zapewnić posagu swym trzem córkom, groziło im zejście na złą drogę. Słysząc o tym, Mikołaj wziął mieszek ze złotem i wrzucił go przez okno do domu tego człowieka. Najstarsza córka wyszła dzięki temu za mąż. Podobnie uczynił też wobec dwóch pozostałych dziewcząt. Stąd często przedstawiano go na obrazach z trzema mieszkami. Błędna interpretacja tego wizerunku (myślano, że są to głowy dzieci) przyczyniła się do powstania innej (makabrycznej!) historii, według której Mikołaj wskrzesił trzech chłopców zamordowanych wcześniej i zakonserwowanych przez właściciela gospody. Inna legenda mówi o tym, że Mikołaj pojawił się marynarzom pochwyconym przez sztorm u wybrzeży Lycji i doprowadził ich bezpiecznie do portu. Dlatego też często można spotkać kościoły poświęcone temu świętemu znajdujące się blisko brzegu morza. Jeszcze inne podanie twierdzi, że pojawił się we śnie Konstantynowi i sprawił, że ten ocalił od śmierci trzech niesłusznie oskarżonych urzędników. Inna wersja tej historii mówi, że gubernator Myry przyjąwszy łapówkę zgodził się wydać na śmierć trzech niewinnych ludzi. Gdy kat miał już pozbawić ich życia, pojawił się biskup tego miasta, Mikołaj i powstrzymał od wykonania wyroku, a następnie zwrócił się do gubernatora z tak przekonującą mową, że ten przyznał się do swego występku i poprosił o wybaczenie. Gdy Myra dostała się w ręce Saracenów, miasta włoskie wykorzystały okazję, by zdobyć relikwie Mikołaja. Zostały one wykradzione przez kupców włoskich i dotarły do Bari na południu Włoch w roku 1087. Wybudowano tam nowy kościół ku czci świętego, a przy jego konsekracji obecny był papież Urban II. W ten sposób kult świętego Mikołaja stał się jeszcze popularniejszy, a sanktuarium stało się jednym z centrów pielgrzymkowych średniowiecznej Europy. U grobu św. Mikołaja dokonywały się liczne cuda.

Popularne wyobrażenie "świętego Mikołaja" (Santa Claus, Sint Klaus) jest niestety mieszanką elementów różnych kultur ludowych: niderlandzki zwyczaj obdarowywania dzieci prezentami w dniu jego święta miesza się tu z wyobrażeniem czarodzieja, który karze niegrzeczne dzieci, grzeczne zaś nagradza, a także z postacią germańskiego bóstwa Thora, który kojarzony był z zimą i jeździł na saniach zaprzężonych w kozy.

W średniowiecznej Europie dzień św. Mikołaja był okazją do wyboru "chłopca-biskupa", który sprawował rządy aż do święta Młodzianków (28.12). Zwyczaj ten dotrwał jeszcze do naszych czasów w Montserrat w Katalonii.

Emblematem św. Mikołaja w sztuce są trzy kule. Czasem ukazywany jest jako: (1) młody mężczyzna wrzucający trzy złote kule w okno trzech biednych dziewczyn; (2) wskrzeszający troje dzieci z beczki z marynatą; (3) ratujący rozbitków z wraku statku; (4) przywracający życie niesłusznie powieszonemu człowiekowi; (5) jako noworodek chwalący Boga. Szczególną czcią otaczany jest w Bari, Monserrat, i w Rosji. (www.opoka.org.pl)

        Na pamiątkę biskupa Miry, co roku zimową porą otrzymujemy prezenty. Jest to związane z tym, że ludzie chcieli w jakiś sposób uczcić człowieka o wielkim sercu, który został ogłoszonym Świętym. Postanowiono je wręczać w rocznicę jego śmierci. Z biegiem czasu tradycja uległa ewolucji. Dzisiaj Święty Mikołaj ukazywany jest jako sympatyczny, radosny grubasek z białą, długą brodą, w czerwonym kubraku i czapce oraz dobrotliwym uśmiechem na twarzy. Jest mieszkańcem Laponii, regionu położonego w północnej części Europy na Biegunie Północnym i żyje w otoczeniu swoich współpracowników elfów. Rozdaje prezenty w zależności od kraju 6 lub 24 grudnia. Dostają je ci, którzy byli grzeczni przez cały rok, pozostali muszą się zadowolić rózgą. Przyjeżdża nocą na saniach zaprzężonych w renifery o imionach: Dasher - Fircyk, Cupid - Amorek, Dancer - Tancerz, Prancer - Pyszałek, Vixen - Złośnik, Donner - Profesorek i najmniejszym a zarazem najbardziej znanym Rudolfie zwanym Czerwononosym Reniferem. Rozdaje prezenty: wrzucając je przez komin, wkładając do skarpet oraz chowając pod poduszkę.

Dzisiaj w nocy widziano Go nad Dąbrową Tarnowską

Już od rana Święty Mikołaj miał w Dąbrowie Tarnowskiej ręce pełne roboty:

[Pokaz slajdów]