W Kościele Katolickim dzisiaj rozpoczyna się liturgiczny okres Wielkiego Postu. Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię! Choć dzień ten nie jest świętem nakazanym, wierni tego dnia uczestniczą w Mszy Świętej z obrzędem posypania głowy popiołem. Kapłan wypowiada wtedy słowa: "Pamiętaj, że prochem jesteś i w proch się obrócisz" lub "Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię". Historia tego obrzędu sięga VIII wieku. Tego dnia obowiązuje wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych i post ścisły (trzy posiłki w ciągu dnia, w tym jeden do syta). Środa Popielcowa rozpoczyna czterdziestodniowy Wielki Post, który kończy się Świętami Wielkanocnymi Zmartwychwstania Pańskiego.

Popielec symbolizuje śmiertelność człowieka na znak tego, że każdy człowiek jest śmiertelny i kiedyś obróci się w proch. W kościele katolickim obrzęd posypywania głów popiołem został wprowadzony przez papieża Urbana II w XI wieku. Wtedy też ustalono, że popiół do posypywania głów wiernych powinien pochodzić z palm poświęconych w zeszłoroczną Niedzielę Palmową. Co więcej, papież Jan Paweł II pierwszy dzień postu, czyli Środę Popielcową, ogłosił dniem modlitw o pokój na świecie. W kościołach kapłani w tym dniu odziani są w fioletowe szaty, które symbolizują pokutę. Data Środy Popielcowej jest ruchoma i ściśle związana z Świętami Wielkanocnymi. Popielec na ogół wypada na czterdzieści sześć dni przed Wielką Niedzielą. Wyznaczanie daty Popielca w danym roku odbywa się poprzez ustalenie terminu, w którym chrześcijanie będą obchodzić święta Zmartwychwstania Pańskiego przypadające w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni księżyca (jest to tak zwana paschalna pełnia księżyca). Co więcej, w praktyce oznacza to, że termin świąt Wielkanocnych może wypaść między 22 marca a 25 kwietnia. Daty kościelnej pełni księżyca zostały wyznaczone podczas soboru nicejskiego, który odbył się w 325 roku. Z datą świąt Wielkanocnych jest związana nie tylko data Środy Popielcowej, ale też wielu innych świąt ruchomych, takich jak chociażby: Wniebowstąpienie Pańskie, Zesłanie Ducha Świętego czy Boże Ciało.