W poniedziałek, 19 kwietnia 2021 r., przypada 78. rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskim. W samo południe w stolicy Polski uruchomione zostaną syreny alarmowe. W związku z dzisiejszą rocznicą już po raz dziewiąty organizowana jest społeczno-edukacyjna akcja Żonkile. Ze względu na pandemię, większość aktywności wokół akcji przenosi się do Internetu. Do akcji Żonkile mogą dołączyć wszyscy, z każdego miejsca na świecie, przypinając wirtualny żonkil, oglądając wideo-spacer, słuchając debaty czy koncertu. Także w przestrzeni miejskiej akcja będzie widoczna, a uczniowie skorzystają ze specjalnie przygotowanych rocznicowych materiałów edukacyjnych.

Żonkile Dlaczego żonkile są symbolem pamięci o powstaniu? Jednym z ocalałych z getta był Marek Edelman, ostatni dowódca Żydowskiej Organizacji Bojowej. 19 kwietnia, w rocznice powstania, składał bukiet żółtych kwiatów pod Pomnikiem Bohaterów Getta na Muranowie. Żonkil stał się symbolem szacunku i pamięci o powstaniu. Organizowana przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN akcja ma na celu rozpowszechnianie tego symbolu oraz szerzenie wiedzy na temat samego powstania.

Co wydarzyło się 19 kwietnia 1943? W przeddzień żydowskiego święta Paschy 19 kwietnia 1943 r. żydowscy bojownicy z Żydowskiej Organizacji Bojowej i Żydowskiego Związku Wojskowego stawili zbrojny opór oddziałom niemieckim, które przystąpiły do likwidacji warszawskiego getta. Zostali oni zaatakowani przez żydowskich powstańców, którzy w pierwszym starciu odnieśli sukces. Po południu tego samego dnia liczniejsze i lepiej uzbrojone oddziały niemieckie ponownie wkroczyły na teren getta. Dowodził nimi gen. SS Jurgen Strop. W trwających blisko miesiąc walkach wzięło udział ok. tysiąca słabo uzbrojonych powstańców. Niemcy przeciwstawili im ponad 2 tys. żołnierzy Wehrmachtu, SS oraz pomocniczych oddziałów ukraińskich, litewskich i łotewskich. Przeciwko powstańcom użyte zostały pojazdy opancerzone oraz artyleria.

Warszawskie getto było największym spośród założonych przez Niemców. Według spisu dokonanego na rozkaz władz niemieckich przez Judenrat w październiku 1939 r. w Warszawie przebywało ok. 360 tys. Żydów. Spędzano tutaj ludność żydowskiej z całej okupowanej Polski. W szczytowym momencie na jego obszarze znajdowało się 460 tysięcy osób. Gęstość zaludnienia przekraczająca 140 tysięcy osób na kilometr kwadratowy oraz fatalne warunki sanitarne były przyczyną rozprzestrzeniania się chorób i masowych zgonów. W getcie notorycznie brakowało żywności – wiele osób umierało z głodu. W tych nieludzkich warunkach nie zaginął jednak duch buntu wobec zbrodniczej ideologii nazizmu

Koniec powstania Najcięższe walki powstańcze toczyły się w rejonie ul. Zamenhoffa i Nalewek oraz na pl. Muranowskim. Niemcy systematycznie posuwali się w głąb getta. Paląc i niszcząc dom po domu, zmuszali ludność cywilną do opuszczania bunkrów i schronów. Wraz z nadejściem maja sytuacja powstańców stawała się coraz bardziej dramatyczna. 8 maja 1943 r. Niemcy odkryli i otoczyli ogromny schron przy ul. Miłej 18, w którym znajdowało się kilkuset ludzi, w tym sztab ŻOB i ponad 100 żydowskich bojowników. Na wezwanie Niemców cywile wyszli, natomiast większość powstańców razem z dowódcą Mordechajem Anielewiczem popełniła samobójstwo. Powstanie, pomimo apeli rządu polskiego w Londynie, nie wywołało żadnych reakcji aliantów. W proteście przeciwko obojętności świata wobec tragedii narodu żydowskiego, 12 maja 1943 r. członek Rady Narodowej RP w Londynie Szmul Zygielbojm popełnił samobójstwo.