Dzisiaj przypada 101. roczna Bitwy Warszawskiej, która stanowiła moment zwrotny w wojnie polsko-bolszewickiej i często określana jest jako „Cud nad Wisłą”. Bitwa ta  zadecydowała o klęsce Armii Czerwonej w czasie wojny toczonej przeciwko młodemu państwu polskiemu w latach 1919-1921. Dzięki temu zwycięstwu Polska zachowała niedawno zdobytą niepodległość, a rewolucja komunistyczna została powstrzymana przed rozprzestrzenieniem się w Europie. Zdaniem części historyków rozegrana 15 sierpnia 1920 r. Bitwa Warszawska była jedną z najważniejszych batalii nowoczesnego świata, a jej wpływ na bieg historii był znaczący. 15 sierpnia to także, w którym Siły Zbrojne Rzeczpospolitej Polskiej świętują Dzień Wojska Polskiego, nawiązując do tradycji międzywojennej. Święto Żołnierza ustanowiono bowiem w 1923 r. rozkazem Ministra Spraw Wojskowych gen. broni Stanisława Szeptyckiego, w którym stwierdza się: „W dniu tym wojsko i społeczeństwo czci chwałę oręża polskiego, której uosobieniem i wyrazem jest żołnierz.”

Konflikt polsko-bolszewicki rozpoczął się właściwie tuż po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Już 18 listopada 1918 r. Włodzimierz Lenin wydał rozkaz o rozpoczęciu Operacji "Wisła". Dla bolszewików pokonanie Polski było celem taktycznym - głównym było wsparcie komunistów, którzy w tym samym okresie próbowali rozpocząć rewolucję w Niemczech i w krajach powstałych po rozpadzie Austro-Węgier. Pierwszy etap walk polsko-bolszewickich, rozpoczęty w lutym 1919 r., trwał do października 1919 r. Przerwały je na trzy miesiące rozmowy pokojowe, które toczyły się w Moskwie i w Mikaszewiczach na Polesiu. Rozmowy te były swoistą "zasłoną dymną" ze strony bolszewików, którzy cały czas przygotowywali plany inwazji na Polskę. Wstrzymanie działań wojennych z Polską pozwoliło Armii Czerwonej zadać ciężkie straty wojskom "białego generała" Antona Denikina, a także zmusić ukraińskiego przywódcę Semena Petlurę, walczącego zarówno z Rosjanami, jak i z Polakami, do wycofania się na terytorium Polski. W kwietniu 1920 r. rząd polski zawarł porozumienie z Petlurą - w zamian za uznanie przez Ukrainę praw Polski do Małopolski Wschodniej (zwłaszcza do Lwowa), Polska uznała rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej. Podpisano też wspólną konwencję wojskową.

7 maja 1920 r. siły polsko-ukraińskie wkroczyły do Kijowa. W tej sytuacji Armia Czerwona rozpoczęła ofensywę, dowodzoną przez Michaiła Tuchaczewskiego, jednego z najzdolniejszych dowódców sowieckich. Zdecydowany atak Tuchaczewskiego miał na celu zdobycie Warszawy, jednocześnie armia Siemiona Budionnego zaatakowała Polaków w rejonie Lwowa, a korpus kawalerii Gaj-Chana miał opanować północne Mazowsze, aby w ten sposób otoczyć i ostatecznie pokonać siły polskie.

Wydawało się, że stolica jest nie do obrony. Jednak w czasie, kiedy Armia Czerwona zbierała siły do ostatecznej bitwy, Polacy przegrupowali wojska. arszałek Józef Piłsudski już w pierwszej połowie lipca planował doprowadzenie do wielkiej bitwy. Początkowo zamierzał zatrzymać odwrót polskiej armii na linii Narwi i Bugu. Jednak szybszy i bardziej dramatyczny odwrót polskich wojsk wymusił wybranie nowej lokalizacji.

W Dąbrowie Tarnowskiej patronami dwóch ulic są wybitni dowódcy z czasu wojny polsko – bolszewickiej 1920 roku. Są to: Gen. Marian Kukiel (1855 – 1973), urodzony w Dąbrowie Tarnowskiej i Gen. Józef Haller (1873 – 1960) ur. w Jurczycach k/ Skawiny.

           (Gen. dyw. Marian Kukiel)                                          (Gen. Józef Haller)

Bitwa Warszawska toczyła się w dniach 13-15 sierpnia 1920 r. Rozegrana została zgodnie z planem operacyjnym, który na podstawie ogólnej koncepcji Józefa Piłsudskiego opracowali szef sztabu generalnego gen. Tadeusz Rozwadowski, płk Tadeusz Piskor i kpt. Bronisław Regulski. Głównym celem operacji było odcięcie korpusu Gaj-Chana od armii Tuchaczewskiego i od zaplecza oraz wydanie skoncentrowanej bitwy na przedpolu Warszawy.

Operacja składała się z trzech skoordynowanych, choć oddzielonych faz: obrony na linii Wieprza, Wkry i Narwi - co stanowiło rodzaj działań wstępnych; rozstrzygającej ofensywy znad Wieprza (na północ, na skrzydło sił bolszewickich) oraz wyparcia Armii Czerwonej za Narew, pościgu, osaczenia i rozbicia armii Tuchaczewskiego. W czasie polskich przygotowań do ostatecznego rozstrzygnięcia bolszewicy zbliżali się do Warszawy. Sądzili, że podda się ona w ciągu kilku godzin. Stolicę miały bezpośrednio atakować trzy armie: III, XV i XVI, natomiast IV Armia wraz z konnym korpusem Gaj-Chana maszerowała na Włocławek i Toruń z zamiarem przejścia Wisły na Kujawach, powrotu na południe i wzięcia stolicy w kleszcze od zachodu. Bitwa Warszawska rozpoczęła się 13 sierpnia walką o przedpole stolicy, m.in. o Radzymin, który kilkanaście razy przechodził z rąk do rąk.

15 sierpnia trwały zacięte walki wojsk polskich z Armią Czerwoną m.in. pod Radzyminem, Ossowem i Zielonką. Ostatecznie polscy żołnierze, za cenę wielkich strat, utrzymali Radzymin i inne miejscowości, odrzucając bolszewików daleko od swoich pozycji. 16 sierpnia dzięki działaniom marszałka Piłsudskiego nastąpił przełom. Dowodzona przez niego tzw. grupa manewrowa, w skład której wchodziło pięć dywizji piechoty i brygada kawalerii, przełamała obronę bolszewicką w rejonie Kocka i Cycowa, a następnie zaatakowała tyły wojsk bolszewickich nacierających na Warszawę. Tuchaczewski musiał wycofać się nad Niemen.

 

18 sierpnia, po starciach pod Stanisławowem, Łosicami i Sławatyczami, siły polskie znalazły się na linii Wyszków-Stanisławów-Drohiczyn-Siemiatycze-Janów Podlaski-Kodeń. W tym czasie 5. Armia gen. Sikorskiego, wiążąc przeważające siły sowieckie nacierające na nią z zachodu, przeszła do natarcia w kierunku wschodnim, zdobywając Pułtusk, a następnie Serock. 19sierpnia jednostki polskie na rozkaz Piłsudskiego przeszły do działań pościgowych, starając się uniemożliwić odwrót głównych sił Tuchaczewskiego, znajdujących się na północ od Warszawy.

IV Armia bolszewicka, nie wiedząc o klęsce pod Warszawą, zgodnie z wytycznymi atakowała Włocławek - zamykając sobie w ten sposób drogę odwrotu. W tej sytuacji jedynym wyjściem dla oddziałów sowieckich było przekroczenie granicy Prus Wschodnich, co też zrobiły 24 sierpnia. Tam część z nich została rozbrojona. 25 sierpnia polskie oddziały doszły do granicy pruskiej, kończąc tym samym działania pościgowe. Wojna polsko-bolszewicka zakończyła się ostatecznie w marcu 1921 traktatem ryskim. Jednak już od sierpnia 1920 jej końcowy przebieg znaczyły polskie zwycięstwa.

W rocznicę Bitwy Warszawskiej, która zdaniem wielu historyków przesądziła o losach świata Siły Zbrojne Rzeczpospolitej Polskiej świętują Dzień Wojska Polskiego, nawiązując do tradycji międzywojennej. Chociaż po 1945 r. zaniechano obchodów tego dnia i ustanowiono Święto Wojska Polskiego 12 października na pamiątkę bitwy pod Lenino z 1943 r., to jednak nigdy formalnie nie anulowano sierpniowego Święta Żołnierza. Jego przywrócenie usankcjonowała ustawa sejmowa z 30 lipca 1992 r. Nieco ponad 2 dwa tygodnie później 15 sierpnia 1992 r. po raz pierwszy od zakończenia II wojny światowej odbyły się  centralne obchody Święta Wojska Polskiego przed Grobem Nieznanego Żołnierza w Warszawie z udziałem najwyższych władz państwowych. Od tego czasu takie uroczystości organizowane są co roku, a ważną ich częścią jest Honorowa Zmiana Warty. Jednocześnie we wszystkich kościołach polowych w Polsce odprawiane są uroczyste msze święte w intencji poległych na polu chwały. Na licznych cmentarzach kraju mają miejsce apele poległych.

Wykorzystano obszerne fragmenty artykułu „97. rocznica Bitwy Warszawskiej 1920”, Gazeta Prawna, 13 sierpnia 2017, http://www.gazetaprawna.pl/artykuly/1064142,97-rocznica-bitwy-warszawskiej-1920-roku.html