Dzisiaj wypada 185. rocznica powstania listopadowego. Ten zryw niepodległościowy skierowany był przeciwko rosyjskiemu zaborcy. Przez prawie 10 miesięcy 140 tys. ludzi prowadziło walkę z największą potęgą militarną Europy, odnosząc w niej poważne, lecz nietrwałe sukcesy. Rozpoczęte w listopadową noc powstanie narodowe było jednym z największych wysiłków zbrojnych w polskich walkach wyzwoleńczych XIX wieku. Wybuch powstania wyznaczono na 29 listopada na godz. 18:00. Poprzedziło go utworzenie w 1828 roku tajnego sprzysiężenia w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie, na czele którego stanął ppor. Piotr Wysocki.

Sprzysiężenie, liczące ok. 200 członków i mające kontakty ze środowiskiem studenckim, rozpoczęło przygotowywania do wystąpienia zbrojnego w Królestwie Polskim. Spiskowcy zamierzali opanować stolicę i oddać władzę w ręce polityków cieszących się zaufaniem społecznym. Dlatego też sprzysiężenie Wysockiego nie stworzyło wyraźnego programu społeczno-politycznego, ani nie przygotowało władz przyszłego powstania. Rok 1830 przyniósł szereg napięć politycznych w Królestwie Polskim, radykalizację nastrojów wśród robotników i rzemieślników, wynikającą m.in. ze wzrostu cen żywności i pojawiającego się bezrobocia. W stolicy dochodziło do drobnych rozruchów i strajków. Ta sytuacja wpłynęła na postawę spiskowców. Zaczęli oni liczyć na wsparcie warszawiaków w chwili rozpoczęcia walk. Spore znaczenie miały także wydarzenia rozgrywające się w Europie. W lipcu wybuchła rewolucja we Francji, a w sierpniu Belgowie rozpoczęli walkę o niepodległość, której celem było oderwanie się od Holandii. Te wystąpienia, jako sprzeczne z ustaleniami Kongresu Wiedeńskiego, skłoniły cara Mikołaja I do rozpoczęcia przygotowań do zbrojnej interwencji przeciwko Belgii i ewentualnie Francji.

Powyższe czynniki spowodowały przyśpieszony wybuch powstania. Mimo, że do powstania doprowadziła jedynie garstka podchorążych, wsparta masami plebejskimi Warszawy, które zdobyły Arsenał, w ocenie części historyków powodzenie tego zrywu niepodległościowego było bardziej prawdopodobne niż w przypadku pozostałych powstań narodowych. Powstanie prowadzone przeciwko carskiej Rosji trwało od 29 listopada 1830 do października 1831. Objęło swym zasięgiem Królestwo Polskie, Litwę, część Ukrainy i Białorusi.

Powstanie, które w lutym 1831 roku doprowadziło do wojny polsko-rosyjskiej, pomimo ostatecznej klęski zachwiało siłą 52-milionowego Imperium Rosyjskiego. Wojna, która nie zakończyła się od razu kapitulacją, przyniosła Polakom kilka zwycięskich bitew jak na przykład pod Stoczkiem i Grochowem i przez jakiś czas istniały widoki na pozytywne zakończenie powstania. Polskie sukcesy w bitwach były dość zaskakujące dla samych walczących jak i dla Europy, której część życzyła sobie jego powodzenia. Faktem jest, że polscy powstańcy oddali przysługę Belgii i Francji, którym groziła zbrojna interwencja cara. Sprawa polska sprzęgła się nierozerwalnie z ruchem liberalnym zachodniej Europy i nie bez przyczyny bardzo pozytywnie przyjmowano wtedy polskich emigrantów we Francji. Nie przełożyło się to jednak na jakiekolwiek realne wsparcie powstanie. Wobec rosyjskiej przewagi liczebnej zwycięska passa zakończyła się dla Polaków już pod koniec maja 1831 przegraną bitwą pod Ostrołęką, co złamało morale polskich żołnierzy. Wrzesień przyniósł utratę warszawskiej Woli przez powstańców. Cały powstańczy zryw zakończył się miesiąc później. Klęska powstania miała duży związek z brakiem silnego jego przywództwa, któremu brakowało wiary w możliwość powodzenia całego powstania. Ich pragmatyczne podejście dotyczące konieczności prowadzenia z carem rokowań gdy powstanie jeszcze trwało. Istotnym czynnikiem był też brak rozwiązania kwestii chłopskiej i dlatego nie uzyskano szerokiego poparcia chłopstwa dla powstania. Nie bez znaczenia był fakt, że rządy Austrii i Prus mimo deklarowanej neutralności wspomagały Rosję.

Konsekwencją powstania było znaczne ograniczenie autonomii Królestwa Polskiego, likwidacja konstytucji, wcielenie armii polskiej do rosyjskiej, zniesienie polskiego sejmu i samorządów. Nastąpiła postępująca rusyfikacja administracji i likwidacja polskiego szkolnictwa wyższego, obniżenie jakości szkolnictwa średniego, spadek liczby szkół elementarnych, wprowadzenie języka rosyjskiego jako dodatkowego do szkół średnich. Majątki powstańców zostały skonfiskowane a następnie przekazane do Rosji, całe szlacheckie rodziny wywożono w głąb carskiej Rosji albo odbierano im szlachectwo za obronę polskości. Zbudowano Cytadelę, tam w pawilonie X przetrzymywano więźniów politycznych, których Komisja Śledcza skazywała na katorżnicze roboty.

Pomimo fali represji i szeroko zakrojonej polityki antypolskiej Carskiej Rosji powstanie miało duże znaczenie dla polskiej tożsamości narodowej. Działania powstańcze  pokazały całej Europie, że Polacy jako naród ciągle istnieją i nadal należy się z nimi liczyć. Było wyrazem patriotyzmu i marzeń o odzyskaniu niepodległości.