Obchodzimy dzisiaj 225. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Uchwalona 3 maja 1791 roku konstytucja była pierwszą ustawą zasadniczą regulującą ustrój prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Powszechnie przyjmuje się, że Konstytucja 3 Maja była też pierwszą w Europie i drugą na świecie, po konstytucji amerykańskiej z 1787 r. Konstytucja 3 Maja czyli Ustawa Rządowa z dnia 3 maja regulowała ustrój prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Została zaprojektowana w celu zlikwidowania ówczesnego systemu politycznego opartego na wolnej elekcji i demokracji szlacheckiej. Była próba ratowania państwa polskiego w obliczu zagrożenia ze strony potężnych sąsiadów, którzy kilkanaście lat wcześniej w 1772 r. dokonali rozbioru Polski.

Konstytucja zmieniła ustrój państwa na monarchię dziedziczną, ograniczyła znacząco demokrację szlachecką i znaczenie magnatów, wprowadziła polityczne zrównanie mieszczan i szlachty oraz stawiała chłopów pod ochroną państwa, w ten sposób łagodząc najgorsze nadużycia pańszczyzny. Konstytucja formalnie zniosła praktycznie nieużywane od 27 lat (od wprowadzenia w 1764 roku skonfederowanej organizacji pracy sejmu) liberum veto.

Konstytucję 3 Maja uchwalono niejako podstępem. Król Stanisław August Poniatowski ściągnął do stolicy wojsko, co miało być straszakiem dla posłów. Nad tekstem pracowały znamienite osobistości. Oprócz króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, byli to Aleksander Linowski, Stanisław Małachowski, Hugo Kołłątaj, Ignacy Potocki, Stanisław Staszic i osobisty sekretarz króla Scipione Piattoli. 25 marca 1791 roku tekst był gotowy, a ostateczną redakcję zrobił Hugo Kołłątaj.

Pierwotnie obrady Sejmu miały się rozpocząć 5 maja. Ale posłowie zaczęli zjeżdżać do Warszawy wcześniej. Obrady rozpoczęły się na Zamku Królewskim 3 maja. Zamku strzegła Gwardia Królewska i oddziały wojskowe pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego. Sam książę stał w izbie sejmowej. W tym samym czasie Hugo Kołłątaj zaś zmobilizował warszawiaków, którzy zaczęli się gromadzić wokół zamku. Król Stanisław August Poniatowski złożył przysięgę na ręce biskupa krakowskiego Feliksa Turskiego i wezwał zebranych do przejścia do kolegiaty św. Jana na nabożeństwo dziękczynne. Jeszcze tego samego dnia konstytucję przyjęto przytłaczającą większością głosów.

Konstytucja obowiązywała tylko przez 14 miesięcy to jednak jej wartość historyczna jest nie do podważenia. W tym czasie Sejm Czteroletni uchwalił szereg ustaw szczegółowych, które były rozwinięciem jej postanowień.

W wojnie w obronie konstytucji, Polska zdradzona przez swojego pruskiego sprzymierzeńca Fryderyka Wilhelma II została pokonana przez wojska rosyjskie Katarzyny Wielkiej, wspierające konfederacją targowicką złożoną polskich magnatów przeciwnych zmianie ustroju Rzeczypospolitej. Po utracie niepodległości w 1795 roku, przez 123 lata rozbiorów pamięć o Konstytucji 3 Maja służyła lepszemu rozumieniu tego, czym jest niepodległość i tęsknota za nią. Zdaniem dwóch współautorów, Ignacego Potockiego i Hugona Kołłątaja była „ostatnią wolą i testamentem gasnącej Ojczyzny”.