Powstanie Warszawskie wybuchło 1 sierpnia 1944 roku. Trwało do 2 października 1944 r. Stanowiło element planu „Burza”, opracowanego w 1943 roku wspólnie przez rząd Polski w Londynie  i dowódców AK. Miał przygotować przejęcie władzy w kraju przez przedstawicieli rządu londyńskiego i żołnierzy AK. Plan składał się  z wielu lokalnych powstań i akcji sabotażowo-dywersyjnych przeciw Niemcom podczas ich odwrotu. Zakładał również nieutrudnianie Rosjanom prowadzenia walk, ujawnienie się wobec wkraczających wojsk i władz sowieckich dowódców i oddziałów AK, a także ujawnienie organów administracji delegatury rządu. Z akcji „Burza” początkowo zostały wyłączone większe miasta Polski m.in. Warszawa.

Realizację planu zaczęto w lutym 1944 roku. Pierwsze działania toczono na wschodzie (na Wołyniu, w okręgu nowogrodzkim i wileńskim), jednak zakończyły się one niepowodzeniem Polaków. Rosjanie, którzy początkowo współpracowali z polskimi żołnierzami, likwidowali oddziały Armii Krajowej, a na zdobytym terytorium osadzali sowieckie władze. W tej sytuacji Delegat Rządu RP na Kraj, wicepremier Jan Stanisław Jankowski i dowódca AK Tadeusz Komorowski „Bór” podjęli, między 21 a 25 lipca, wstępną decyzję o wybuchu powstania w Warszawie. Rozkaz wybuchu powstania został wydany 31 lipca 1944 r. Dowódcą sił powstańczych mianowano komendanta Okręgu Warszawskiego AK – płk. Antoniego Chruściela ps. „Monter”. Głównym zamierzeniem powstańców było opanowanie miasta przed wkroczeniem do niego Armii Czerwonej i wystąpienie w roli gospodarza.

Siły powstańcze w okręgu warszawskim liczyły około 50 tys. żołnierzy. Na skutek trudności mobilizacyjnych powstanie rozpoczęto siłami liczącymi ok. 25 tys. powstańców , z czego tylko 10 % było uzbrojonych. Do powstania przyłączyły się również oddziały Armii Ludowej, Polskiej Armii Ludowej, Korpusu Bezpieczeństwa i Narodowych Sił Zbrojnych. Siły powstańcze były stale uzupełniane przez ochotników. Garnizon niemiecki w chwili wybuchu powstania liczył ok. 20 tys. żołnierzy, jednak miał zdecydowaną przewagę w uzbrojeniu sprzętem ciężkim (czołgi, artyleria i lotnictwo). Poza tym w mieście stacjonowały jednostki niemieckie kierowane na front rosyjski. Dowództwo nad całością sił niemieckich objął gen. SS Erich von dem Bach.

Walki zasadniczo rozpoczęły się 1 sierpnia 1944 r. o godz. 17.00. Pomimo utracenia czynnika zaskoczenia, oddziały powstańcze zdobyły wiele obiektów niemieckich w dzielnicach: Stare Miasto, Mokotów, Śródmieście, Żoliborz. W rękach niemieckich pozostały jednak najważniejsze obiekty (mosty, dworce, lotnisko, dzielnica niemiecka, koszary), co bardzo utrudniało, a wręcz uniemożliwiało utrzymanie łączności i kontaktu między poszczególnymi ugrupowaniami powstańczymi. Niemcy ponadto podjęli działania ofensywne mające na celu odzyskanie arterii komunikacyjnych wschód-zachód. Do 11 sierpnia Niemcy stłumili powstanie na Woli i Ochocie. W trakcie walk dochodziło do niespotykanej brutalności wobec ludności cywilnej. Niemcy wymordowali ok. 40 tys. mieszkańców Woli.

Wobec niedostatku uzbrojenia i amunicji walki powstańcze przybrały charakter defensywny. Powstanie rozpadło się na kilka izolowanych od siebie ognisk walki: Stare Miasto, Śródmieście, Mokotów, Żoliborz. Niemcy przystąpili systematycznie do oddzielnego niszczenia poszczególnych bastionów powstańczych.19 sierpnia podjęli generalny szturm na Stare Miasto. Powstańcy podjęli nieudaną próbę połączenia się z Żoliborzem. Wówczas 31 sierpnia ewakuowano załogę Starego Miasta kanałami do Śródmieścia. Dzielnica ta, została jednak zdobyta przez Niemców. 5 września padło Powiśle. Jedynym walczącym bastionem powstańczym mającym dostęp do Wisły pozostał Czerniaków

W dniach 9-10 września Komenda Główna AK podjęła rozmowy kapitulacyjne z Niemcami. Wtedy wojska sowieckie, stojące kilka kilometrów od Warszawy, zajęły Pragę. Negocjacje przerwano i powstanie tym samym uległo przedłużeniu. Stalin zezwolił na lądowanie samolotów zachodnich aliantów na lotniskach w okolicach Połtawy na Ukrainie. 18 września 1944 r. nad Warszawą pojawiło się ponad 100 amerykańskich samolotów. Pomoc przyszła jednak za późno. Z 1330 zasobników z bronią, amunicją i innym zaopatrzeniem, tylko około 400 trafiło w ręce powstańców. W dniach 15-19 września 1944 r. kilka pułków 1. Armii Wojska Polskiego próbowało uchwycić przyczółki w lewobrzeżnej Warszawie, ale poniosły bardzo ciężkie straty. Siły przeznaczone do tej operacji były zbyt małe i pozbawione należytego wsparcia ogniowego. Dwa bataliony 9pp z 3DP wspólnie z powstańcami broniły Czerniakowa do 23 września. Większość obrońców poległa, część wpław przedostała się na prawy brzeg Wisły.