Koniec I wojny światowej, w której porażkę ponieśli wszyscy zaborcy Polski, stworzył sytuację pozwalającą Polakom wybić się na niepodległość. 10 listopada 1918 r. do Warszawy wrócił zwolniony z niemieckiego więzienia Józef Piłsudski. Tego samego dnia polskie oddziały wojskowe przystąpiły do zajmowania kluczowych obiektów na terenie Królestwa Polskiego i rozbrajania stacjonujących tam wojsk niemieckich, których liczebność wynosiła około 80 tysięcy żołnierzy. Proces ten przebiegał na ogół bez przeszkód, a żołnierze niemieccy, zmęczeni wojną i gotowi jak najszybciej wrócić do kraju nie stawiali oporu. Jedynie w kilku miejscowościach na wschodzie Polski doszło do starć zbrojnych.Najbardziej prawdopodobną przyczyną nagłego zwolnienia Piłsudskiego była obawa niemieckiego Sztabu Generalnego przed połączeniem się rewolucji niemieckiej z bolszewicką, czemu zapobiec mogło powstanie bariery w postaci państwa polskiego. Jednocześnie powstawały lokalne ośrodki władzy polskiej na terenach wszystkich zaborów i tworzyły się struktury polskiej państwowości. Sprawę polską popierały stolice europejskie takie jak Londyn i Paryż oraz na kontynencie amerykańskim Waszyngton, gdzie szczególną rolę odegrał prezydent Woodrow Wilson, oficjalnie uznając prawo Polaków do posiadania własnego państwa. W tych krajach wielkim orędownikiem przywrócenia Polsce niepodległości był światowej sławy pianista Ignacy Józef Paderewski. Po powrocie do kraju został 16 stycznia 1919 r. premierem, pełniąc zarazem funkcję ministra spraw zagranicznych.  Jednak sprawował te funkcje niedługo, w grudniu tego samego roku poddając się do dymisji.

W dniu odzyskania niepodległości Rada Regencyjna stanowiąca organ władzy zwierzchniej powierzyła Piłsudskiemu kontrolę nad wojskiem, a dzień później misję utworzenia rządu narodowego. Piłsudski postanowił sprowadzić do Warszawy rząd Ignacego Daszyńskiego, choć wiedział, iż „Nie ma stronnictwa, czy partii, która by mogła powiedzieć, że własnymi siłami da radę wszystkim trudnościom”^. Z tego powodu uznał za konieczne włączenie w skład rządu przedstawicieli także innych stronnictw. Nie było to jednak łatwe, ponieważ Piłsudski kojarzony był przede wszystkim jako działacz lewicowy. 14 listopada Rada Regencyjna rozwiązała się, przekazując Józefowi Piłsudskiemu, jako Naczelnemu Dowódcy WP, władzę zwierzchnią. Dwa dni później, 16 listopada Piłsudski notyfikował mocarstwom powstanie niepodległego państwa polskiego. Jako faktyczną głowa państwa na stanowisko Prezydenta Ministrów Piłsudski wyznaczył Ignacego Daszyńskiego. Wobec sprzeciwu stronnictw politycznych co do osoby premiera, Daszyński sformował rząd oraz podał się do dymisji, zaś na jego miejsce został desygnowany Jędrzej Moraczewski.

Przetasowania na nowej scenie politycznej Polski trwały dość długo.  Pomimo nich, 11 listopada 1918 r. Polska, po 123 latach niewoli, wyłoniła się z wojennej zawieruchy jako szóste co do wielkości państwo w Europie, z dużym potencjałem ludności, zachowaną tradycją i pamięcią dawnej świetności. Trzeba jednak było odbudować pozycję na państwa na międzynarodowej arenie politycznej, zwłaszcza, że Józef Piłsudski, cytując historyka prof. Nowaka "nigdy nie godził się na rolę Polski jako pionka w grze mocarstw". Na wykonanie tych niełatwych zadań Polska miała, jak się wkrótce okazało, zaledwie 20 lat.

Źródła: Roszkowski Wojciech, Najnowsza historia Polski 1914-1945, Warszawa 2003. Wojciech Suleja, Józef Piłsudski, Wrocław: 2004 Bogusz Szumański, "Przekazanie Józefowi Piłsudskiemu dowództwa nad wojskiem przez Radę Regencyjną", www.edulandia.pl Katarzyna Śliwa "Start w niepodległość", Tygodnik Solidarność, 7 listopada 2008 - wywiad z prof. Andrzejem Nowakiem