81 lat temu, 3 kwietnia 1940 r., władze sowieckie przystąpiły do systematycznej eksterminacji polskich jeńców z obozów w Kozielsku, Ostaszkowie i Starobielsku. Oficerowie dokumentowali te chwile w notatnikach i listach do rodzin. Są one jednym z najważniejszych świadectw obrazujących mechanizm ludobójstwa. Dzień Pamięci obchodzony jest w rocznicę opublikowania przez Niemców w 1943 r. informacji o odkryciu w ZSRR masowych grobów oficerów Wojska Polskiego, policjantów, urzędników, uczonych, artystów, lekarzy, nauczycieli, prawników wziętych do niewoli po agresji ZSRR na Polskę. Stanowili oni elitę narodu, jego potencjał obronny, intelektualny i twórczy. Zbrodnia katyńska to wymordowanie przez NKWD blisko 22 tysięcy Polaków. W tej liczbie znaleźli się jeńcy wojenni, wzięci do niewoli po agresji Związku Radzieckiego na Polskę we wrześniu 1939 roku oraz osoby cywilne przetrzymywane w obozach i więzieniach na Ukrainie i Białorusi. Egzekucje trwały od kwietnia do maja 1940 roku w Katyniu, Charkowie oraz Miednoje. Jeńców zgładzano strzałem w tył głowy.

 Zbrodnia katyńska od samego początku była jedną z najpilniej strzeżonych tajemnic Związku Sowieckiego. Od momentu rozpoczęcia formowania Polskich Sił Zbrojnych na Wschodzie pod dowództwem gen. Władysława Andersa, tj. od sierpnia 1941 r., prowadzono akcję poszukiwania polskich oficerów. Dopiero w dniu 13 kwietnia 1943 roku Niemcy podali informację o odkryciu masowych grobów polskich oficerów w lesie katyńskim. Rząd sowiecki natychmiast rozpoczął kampanię propagandową mającą na celu przerzucenie winy za tę zbrodnię na Niemców. Tzw. „kłamstwo katyńskie” kontynuowały w powojennej Polsce władze PRL-u.

 

Związek Radziecki przyznał się oficjalnie do popełnienia zbrodni dopiero po 50 latach od dokonania mordu 13 kwietnia 1990 roku, gdy Michaił Gorbaczow przekazał prezydentowi Wojciechowi Jaruzelskiemu listy przewozowe NKWD z obozów w Kozielsku i Ostaszkowie oraz spis jeńców obozu w Starobielsku.

W 2000 roku w Charkowie, Katyniu i Miednoje otwarto polskie cmentarze. W 2012 prezydenci Polski i Ukrainy Bronisław Komorowski i Wiktor Janukowycz otworzyli czwarty cmentarz katyński w Bykowni na Ukrainie. Spoczywają tam prochy blisko 3,5 tysiąca Polaków.

Wśród tych, którzy na zawsze pozostali w lesie katyńskim było także m.in. siedmiu mieszkańców Dąbrowy Tarnowskiej: Albin Basista, Bolesław Berbeka, Stanisław Juras, Adam Malinowski, Józef Paduch, Leszek Szpak i Zygmunt Śliski.

Cześć Ich Pamięci !

Śledztwo w sprawie zbrodni katyńskiej prowadzi Instytut Pamięci Narodowej. Historycy IPN uważają „zbrodnię katyńską” za ludobójstwo, ze względu na jej ideologiczne umotywowanie względami klasowymi, a faktycznie narodowymi oraz jej masowość.

We wrześniu 2005 roku zakończyło się 14-letnie śledztwo rosyjskiej prokuratury wojskowej. Rosjanie uznali, że mord nie był zbrodnią ludobójstwa i nikogo nie postawili przed sądem.

---

 

ZAPISKI Z OBOZÓW