Dziś w 83. rocznicę wybuchu II wojny światowej przed Pomnikiem ku czci poległych Synów Miasta Dąbrowy w Parku Miejskim w Dąbrowie Tarnowskiej Przedstawiciele Samorządu Gminnego, Samorządu Powiatowego oraz Dyrekcja Szkoły Podstawowej nr 2 wraz z uczniami złożyli znicze i biało-czerwone kwiaty, aby oddać hołd wszystkim ofiarom i bohaterom tego największego konfliktu zbrojnego zapisanego na kartach historii.

Lata II wojny światowej nie oszczędziły ludności naszego miasta. Już 8 września do Dąbrowy wkroczyły oddziały niemieckie, a władzę w mieście objęła komendatura wojskowa, zastąpiona po miesiącu przez administrację cywilną. 16 września Niemcy powołali administrację cywilną dla połączonych powiatów – Dąbrowa, Tarnów i Brzesko (z siedzibą w Tarnowie), zaś w Dąbrowie działała ekspozytura starostwa.

Okupacja przyniosła materialne wyniszczenie miasta, terror i represje stosowane wobec mieszkańców. Objawiły się one w całym byłym powiecie już we wrześniu 1939 r. W maju 1940 r. aresztowano uczniów gimnazjalnych i maturzystów. Po pobycie w tarnowskim więzieniu trafili do obozu koncentracyjnego. Duże straty poniosła ludność wyznania mojżeszowego żyjąca w mieście.

W lipcu 1942 r. przystąpiono do tworzenia gett żydowskich w Dąbrowie i Żabnie. Znalazło się tam ok. 2 tys. Żydów, których następnie przewieziono do obozu zagłady w Bełżcu. Odpowiedzią na terror okupanta był ruch oporu. Jego początki sięgają listopada 1939 r. W 1940 r. nastąpiło połączenie komórek konspiracyjnych w Związek Walki Zbrojnej. Powiat dąbrowski wszedł w skład Inspektoratu Rejonowego w Tarnowie. W Dąbrowie powstał obwód IR o kryptonimie „Drewniaki”. Do kwietnia 1943 r. obsadzono komendę obwodu i stworzono struktury bojowe. W obwodzie znajdowało się ok. 300 żołnierzy konspiracji.

Prowadzono akcje sabotażowe i zbrojne, m.in. na kolei, w zakładach przemysłowych, rozbrajano posterunki niemieckie, konfiskowano zaopatrzenie dla oddziałów walczących na froncie. Wszystko to dezorganizowało okupacyjną gospodarkę i osłabiało sprawność Niemców. Oprócz Armii Krajowej działały ugrupowania ludowe, głównie Bataliony Chłopskie. Aktywność przejawiał też ruch lewicowy, którego zbrojną siłą była Gwardia Ludowa. Nasilenie walk z okupantem nastąpiło w 1944 r., kiedy Niemcy zajęci byli przygotowaniem do obrony przed nacierającą Armią Czerwoną. Wiosną oddział złożony z żołnierzy AK i BCh zaatakował dąbrowskie więzienie i uwolnił kilkudziesięciu więźniów oskarżonych o przynależność do konspiracji.

Warto wspomnieć o prowadzonym tajnym nauczaniu w zakresie szkoły podstawowej i średniej. Wielu nauczycieli zginęło lub trafiło do więzień, jednak nauczania nie zaprzestano. Widocznym objawem tego było przystąpienie kilkudziesięciu uczniów do matury. Skutki okupacji były tragiczne. Liczba ludności spadła z 6117 osób w 1939 r. do 4520 w 1945 r. 17 stycznia 1945 r. do Dąbrowy wkroczyły oddziały radzieckie 60 armii gen. P. Kuroczkina.